Το ανθρώπινο δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.

Το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη είναι ενα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα το οποίο αποτελεί συστατικό στοιχείο και προυπόθεση κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Το δικαίωμα αυτο προστατεύεται τόσο απο το άρθρο 30 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και απο το κοινοτικό δίκαιο (βλέπετε άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Ανθρωπίνων δικαιωμάτων).


Περιληπτικά, το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει τα πιο κάτω:


Δικαίωμα πρόσβασης στην δικαιοσύνη:

‘Όλοι έχουν δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου.


Δικαίωμα σε δημόσια ακροαματική διαδικασία ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου Δικαστηρίου:

 Κατα την διάγνωση των αστικών τους δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ή οιασδήποτε ποινικής κατηγορίας εναντίον τους όλοι έχουν δικαίωμα σε δημόσια ακροαματική διαδικασία εντός ευλόγου χρόνου ενώπιον ανεξαρτήτου και  αμερόληπτου Δικαστηρίου.


Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου πρέπει να αιτιολογούνται και να απαγγέλλονται δημόσια:

Οι αποφάσεις κάθε Δικαστηρίου θα πρέπει να είναι επαρκώς αιτιολογημένες και να απαγγέλλονται δημόσια (εξαιρουμένων ορισμένων περιπτώσεων όπου το απαιτεί το συμφέρον και η ασφάλεια της Δημοκρατίας ή της συνταγματικής ή της δημόσιας τάξης ή της δημόσιας ασφάλειας ή των δημοσίων ηθών ή το συμφέρον των ανηλίκων ή την προστασία της ιδιωτικής ζωής των διαδίκων ή σε ειδικές περιπτώσεις, όπου κατά την κρίση του δικαστηρίου η δημοσιότητα δυνατόν να επηρεάσει δυσμενώς το συμφέρον της δικαιοσύνης, π.χ σε περιπτώσεις που αφορούν ποινικά αδικήματα εναντίον παιδιών συνηθίζεται η δίκη να γίνεται κεκλεισμένων των θυρών).

Δικαίωμα πληροφόρησης και παροχής επαρκούς χρόνου για ετοιμασία υπεράσπισης:

 Έκαστος έχει δικαίωμα να γνωρίζει για τους λόγους για τους οποίους καλείται να παρουσιασθεί ενώπιον δικαστηρίου, να προβάλει τους δικούς του ισχυρισμούς και να έχει επαρκή χρόνο για την ετοιμασία της υπεράσπισης του.


Δικαίωμα προσαγωγής μαρτυρίας και εκπροσώπησης απο Δικηγόρο:

‘Έκαστος έχει το δικαίωμα προσαγωγής των μέσων αποδείξεως της υπόθεσης του, να εξετάζει μάρτυρες καθώς και να έχει συνήγορο δικής του εκλογής (δικαίωμα εκπροσώπησης απο δικηγόρο) αλλά και να έχει δωρεάν νομική αρωγή, εάν το συμφέρον της δικαιοσύνης το απαιτεί.


Δικαίωμα σε διερμηνέα:

Σε περίπτωση που το πρόσωπο δέν ομιλεί την γλώσσα που χρησιμοποιείται στο Δικαστήριο, έχει δικαίωμα σε δωρεάν παρουσία διερμηνέα.

Ισότητα των Όπλων
Μία αρχή συνυφασμένη με το πιο πάνω δικαίωμα η οποία αποτελεί εγγενές στοιχείο αυτού είναι η αρχή της ισότητας των όπλων, σύμφωνα με την οποία κάθε διάδικος θα πρέπει να έχει ίση ευκαιρία να παρουσιάσει τις θέσεις του στο Δικαστήριο και να ακουσθεί και για αυτό τον σκοπό θα πρέπει να παρέχονται όλες οι απαραίτητες διευκολύνσεις στα μέρη.

Στην υπόθεση Κaufman v. Belgium (Appplication N. 10938/84, 50 DR 98)  η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάσισε ότι:

everyone who is a party to …… proceedings should have a reasonable opportunity of presenting his case to the court under conditions which do not place him at a substantial disadvantage vis-a-vis his opponent ….”

Σύμφωνα με τον Ο J.E.S. Fawcett στο βιβλίο του “The application of the European Convention on Human Rights”:

Η αρχή της ισότητας των όπλων αποτελεί έκφραση του κανόνα audi alteram partem και εξυπακούει ότι στο κάθε μέρος πρέπει να δίδεται ίση ευκαιρία να παρουσιάσει την υπόθεση του, τόσο πάνω στα γεγονότα, όσο και πάνω στο Νόμο, και να σχολιάσει την υπόθεση που παρουσίασε ο αντίδικος του.  Η ευκαιρία πρέπει να είναι ίση ανάμεσα στους διαδίκους και να περιορίζεται μόνο από το καθήκον του δικαστηρίου να αποτρέψει υπερβολική παράταση ή καθυστέρηση της διαδικασίας.”

Στην υπόθεση Jespers v. Belgique Appl. No. 8404/78 η Επιτροπή ασχολήθηκε μεταξύ άλλων με την παροχή “διευκολύνσεων” που προνονούνται στο άρθρο 6(3)(β) της Σύμβασης και  ανάφερε τα ακόλουθα στις σελ. 87 και 88 της απόφασής της:

36) In particular, the Commission takes the view that the “facilities” which everyone charged with a criminal offence should enjoy include the opportunity to acquaint himself, for the purposes of preparing his defence, with the results of investigations carried out throughout the proceedings.…It matters little, moreover, by whom and when the investigations are ordered or under whose authority they are carried out. In view of the diversity of legal systems existing in the states parties to the convention the Commission cannot restrict the scope of the term “facilities” to acts carried out during certain specified phases of the proceedings, e.g. the preliminary investigation. Close scrutiny of the position of the Public Prosecutor’s Department and of any obligations of impartiality imposed on it by national law would therefore be superfluous in the instant case.  Any investigations it causes to be carried out in connection with criminal proceedings and the findings thereof consequently form part of the “facilities” within the meaning of Article 6, paragraph 3(b) of the Convention». (η υπογράμμιση είναι δική μου).

Σε περίπτωση που διάδικος εύλογα πιστεύει ότι το Δικαστήριο έχει παραβιάσει το δικαίωμα του σε δίκαιη δίκη, δύναται να καταχωριθεί αίτηση για προνομιακό ένταλμα Certiorari, το οποίο περιορίζεται στον έλεγχο της νομιμότητας της διαδικασίας και όχι στην ορθότητα της δικαστικής απόφασης που λαμβάνεται στα πλαίσια της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου.

Κατα πόσον μια δίκη ήταν δίκαη η όχι είναι κάτι που εξετάζετε συνολικά, στα πλαίσια του συνόλου της δίκης και όχι μιας αίτησης που έγινε στα πλαίσια της όλης διαδικασίας (π.χ ενδιάμεση αίτηση).

Στη Σιακόλας ν. Federal Bank of Lebanon (S.A.L.) (1998) 1 A.A.Δ. 1338, το επίδικο θέμα ήταν κατά πόσο το πρωτόδικο δικαστήριο ορθά έπραξε να εξετάσει και να διαπιστώσει κατά πόσο υπήρξε παρέκκλιση από τα θέσμια της δίκαιης δίκης μέσα στα πλαίσια αίτησης για απόρριψη της αγωγής λόγω καθυστέρησης προώθησης της.  Το Εφετείο  κατέληξε:

“Ενόψει της νομολογίας που παραθέσαμε, γίνεται φανερό ότι το πρωτόδικο δικαστήριο δεν έπρεπε να εξετάσει το θέμα της κατ’ ισχυρισμό παρέκκλισης από τα θέσμια της δίκαιης δίκης μέσα στο πλαίσιο της υπό κρίση αίτησης, αλλά μέσα στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης, γιατί μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη.  Τα δικαιώματα κατοχυρώνονται για την εξασφάλιση δίκαιης δίκης και όχι για την παρεμπόδιση της. Επομένως ούτε και εμείς θα το εξετάσουμε.  Κρίνουμε ότι η απόφαση του πρωτόδικου δικαστηρίου πάνω στο θέμα αυτό είναι άκυρη και θα πρέπει να παραμεριστεί, για να γίνει κατορθωτή η εξέταση του, αν εγερθεί εκ νέου, μέσα στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας.”

Στην  Πολιτική ΄Εφεση Αρ. 456/2012 το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε ότι η αρχή για δίκαιη δίκη εφαρμόζεται, ανάλογα, και σε σχέση με διαιτητική διαδικασία, καθώς, επίσης, σε σχέση με την απόφαση που εκδίδεται ως αποτέλεσμα αυτής. 

Το πιο πάνω άρθρο  δέν αποτελεί νομική συμβουλή.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: