Forced Heirship rules-Κύπρος

  1. Δικαιοδοσία κυπριακού δικαστηρίου.

Σε περίπτωση που άτομο το οποίο απεβίωσε είχε ώς την τελευταία του μόνιμη κατοικία/μόνιμο τόπο διαμονής (domicile) την Κυπριακή Δημοκρατία (ανεξάρτητα του κράτους όπου απεβίωσε), εφαρμόζεται  η κυπριακή νομοθεσία αναφορικά με το θέμα της διανομής της περιουσίας του.  Ταυτόχρονα, σε σχέση με απόβιώσαντες οι οποίοι δέν είχαν ως τελευταία μόνιμη χώρα διαμονής τους την Κύπρο αλλά οι οποίοι είχαν κατα την ημέρα του θανάτου τους ακίνητη ιδιοκτησία εντός του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, το θέμα της κληρονομικής διαδοχής της ακίνητης αυτης ιδιοκτησίας διέπεται από τον Κυπριακό Νόμο. [1]

Στις πιο πάνω περιπτώσεις δικαιοδοσία έχει το Δικαστήριο της Επαρχίας όπου βρίσκεται η μόνιμη κατοικία του απόβιώσαντα/της απόβιωσάσης ή όπου βρίσκεται η ακίνητη περιουσία του αποβιώσαντα/της αποβιωσάσης. 

Σε περίπτωση που ο απόβιώσας ή η απόβιώσασα δέν διέθεσε την περιουσία του/της μέ διαθήκη (died intestate), η περιουσία που άφησε δύναται να διανεμηθεί μέσω της διαδικασίας διαχείρισης (administration of estate) στα συγγενικά του/της πρόσωπα σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου περί Διαχείρισης Κληρονομιών Απόθανόντων (ΚΕΦ.189) και του Διαδικαστικού Κανονισμού που εκδίδεται δυνάμει του Νόμου αυτού (Ο περί Διαχειρίσεως Περιουσιών Απόβιωσάντων Διαδικαστικός Κανονισμός, 1/1955) και τον νόμο περί Διαθηκών και Διαδοχής Κεφ. 195.

Περαιτέρω, σε περίπτωση που ο απόβιώσας/η απόβιώσασα άφησε διαθήκη, τότε το μέρος της περιουσίας που δέν δύναται/δέν επιτρέπεται να διανεμηθεί μέσω διαθήκης (ήτοι η νόμιμη μοίρα ή αλλιώς το μή διαθέσιμο μέρος της περιουσίας, που θα πρέπει να διανεμηθεί στους στενούς συγγενείς σύμφωνα με τους κανόνες of forced heirship[2])  ή/και το μέρος της περιουσίας που δέν διατέθηκε μέσω διαθήκης (το αδιάθετο μέρος),  δύναται να διανεμηθεί μέσω της διαδικασίας διαχείρισης στους στενούς συγγενείς  (βλέπετε περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμο (Κεφ. 195). [3]

Το μέρος της Κληρονομιάς που δύναται να διατεθεί με διαθήκη.

  1. Υπολογισμός διαθέσιμου και μή διαθέσιμου μέρους

Το διαθέσιμο μέρος της κληρονομιάς (δηλαδή αυτο που δύναται/επιτρέπεται να διανεμηθεί με διαθήκη)  καθορίζεται από τον νόμο ως ακολούθως. Κατα γενικό κανόνα ο απόβιώσας/η απόβιωσάσα δέν δύναται να διαθέσει μεγαλύτερο μέρος από αυτό:

«41.-(1) Εκτός όπως πρovoείται στo άρθρo 42, όταv πρόσωπo απoβιώσει αφήvovτας- (α) σύζυγo και τέκvo ή σύζυγo και κατιόvτα τέκvoυ ή όχι σύζυγo αλλά τέκvo ή κατιόvτα τέκvoυ, τo διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς δεv θα υπερβαίvει τo έvα τέταρτo της καθαρής αξίας της κληρovoμιάς (β) σύζυγo ή πατέρα ή μητέρα, αλλά όχι τέκvo ή κατιόvτα τέκvoυ, τo διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς δεv θα υπερβαίvει τo ήμισυ της καθαρής αξίας της κληρovoμιάς (γ) oύτε σύζυγo, oύτε τέκvo oύτε κατιόvτα τέκvoυ, oύτε πατέρα oύτε μητέρα, τo διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς είvαι τo σύvoλo της κληρovoμιάς. (2) Όταv πρόσωπo, τo oπoίo έχει διαθέσει με διαθήκη μέρoς της κληρovoμιάς τoυ τo oπoίo είvαι μεγαλύτερo από τo διαθέσιμo μέρoς της, η διάθεση αυτή μειώvεται και περικόπτεται αvάλoγα, ώστε vα περιoριστεί στo διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς: Νoείται ότι καμιά τέτoια μείωση και περικoπή δεv γίvεται, όταv κάπoιo πρόσωπo απoβιώσει αφήvovτας σύζυγo, αλλά oύτε τέκvo ή κατιόvτα τέκvoυ, oύτε πατέρα oύτε μητέρα και τo μέρoς της περιoυσίας τoυ πoυ διατέθηκε με διαθήκη είvαι μεγαλύτερo από τη διαθέσιμη μoίρα, τo oπoίo δυvατό vα αvέρχεται μέχρι τo σύvoλo της vόμιμης μoίρας, κληρoδoτήθηκε στov επιζώvτα σύζυγo». (η υπογράμμιση είναι για τους σκοπούς του παραδείγματος πιο κάτω).

Όπως προκύπτει από το πιο πάνω άρθρο, εάν η διαθήκη παραβλέπει το δικαίωμα συγγενή στο μή διαθέσιμο μέρος/νόμιμη μοίρα, τότε το μερίδιο προς διάθεση θα μειωθεί ανάλογα έτσι ώστε να μην περιορίζεται η νόμιμη μοίρα.

  1. Καθορισμός μεριδίου που δικαιούται έκαστο στενό συγγενικό πρόσωπο στο μή διαθέσιμο μέρος (νόμιμη μοίρα).

Το άρθρο 44  του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου (ΚΕΦ.195) διέπει το μερίδιο του/της συζύγου του απόβιώσαντα/της απόβιωσάσης στο μή διαθέσιμο μέρος της κληρονομιάς και στο αδιάθετο μέρος της κληρονομιάς. Σύμφωνα με το άρθρο 44 όταν το πρόσωπο το οποίο απεβίωσε άφησε σύζυγο (είτε εν ζωή είτε εκπροσωπούμενο από κατιόντες- δικά του τέκνα)  και τέκνα, τότε τα τέκνα και ο σύζυγος θα έχουν δικαίωμα σε ίση μερίδα στο μή διαθέσιμο μέρος της κληρονομιάς (δηλαδή την νόμιμη μοίρα) και στο τυχόν αδιάθετο μέρος αυτής  αφού απόπληρωθούν όλα τα χρέη και οι υποχρέωσεις του απόβιώσαντα.

Εάν ο απόβιώσαντας/η απόβιωσασα δέν άφησε τέκνα, ούτε εγγόνια, αλλά άφησε σύζυγο και  γονέα ή κατιόντα μέχρι και του τρίτου βαθμού συγγένειας τότε ο σύζυγος δικαιούται το ήμισυ του μη διαθέσιμoυ μέρoυς της κληρovoμιάς και τoυ αδιάθετoυ μέρoυς της κληρovoμιάς.

Σε περίπτωση που πέρα από σύζυγο, ο απόβιώσας/η απόβιωσάση δέν άφησε τέκvo oύτε κατιόvτα τoυ, oύτε oπoιoδήπoτε αvιόvτα ή κατιόvτα τoυ μέχρι και τoυ τρίτoυ βαθμoύ, αλλά άφησε oπoιoδήπoτε αvιόvτα ή κατιόvτα αυτoύ, τoυ τέταρτoυ βαθμoύ συγγέvειας, η μερίδα του/της συζυγου είναι  τα τρία τέταρτα βάσει τoυ vόμoυ τoυ μη διαθέσιμoυ μέρoυς της κληρovoμιάς και τoυ αδιάθετoυ μέρoυς της κληρovoμιάς.

Περεταίρω, σε περίπτωση που πέραν από σύζυγο,  δεv άφησε τέκvo oύτε κατιόvτα τoυ oύτε oπoιoδήπoτε αvιόvτα ή κατιόvτα τoυ μέχρι και τoυ τέταρτoυ βαθμoύ συγγέvειας, η μερίδα του/της συζύγου είvαι oλόκληρo βάσει τoυ vόμoυ τoυ μη διαθέσιμoυ μέρoυς της κληρovoμιάς και oλόκληρo τo αδιάθετo μέρoς της κληρovoμιάς.

Με την επιφύλαξη του μεριδίου που δικαιούται ο/η σύζυγος (βλέπετε άρθρο 44), η διανομή περιουσίας θα γίνεται σύμφωνα με το άρθρο 46 και το Παράρτημα Ι του νόμου αυτού. Το άρθρο 46 προνοεί τα εξής:

«Τηρoυμέvωv τωv διατάξεωv τoυ Νόμoυ αυτoύ ως πρoς τηv αvαξιότητα πρoσώπωv για διαδoχή σε κληρovoμιά και με τηv επιφύλαξη της μερίδας επιζώvτoς συζύγoυ τoυ απoβιώσαvτoς, η τάξη πρoσώπoυ ή πρoσώπωv τα oπoία με τo θάvατo τoυ απoβιώσαvτoς καθίσταvται δικαιoύχα βάσει τoυ vόμoυ στo μη διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς και στo τυχόv αδιάθετo μέρoς της κληρovoμιάς και oι μερίδες στις oπoίες αυτoί δικαιoύvται, αv είvαι περισσότερoι από έvας, είvαι όπως καθoρίζovται στις διάφoρες στήλες τoυ Πρώτoυ Παραρτήματoς. Νoείται ότι πρόσωπα μιας τάξης απoκλείoυv πρόσωπα απώτερης».[4]

Όπως προκύπτει απο τα πιο πάνω, ο Νόμος δίδει προτεραιότητα στον/στην σύζυγο και στα τέκνα του αποβιώσαντα/της αποβιωσάσης. 

Παράδειγμα

Εάν απόβιώσαντας ο οποίος άφησε σύζυγο και δύο τέκνα (με βάση τα πιο πάνω το διαθέσιμο μέρος δέν πρέπει να υπερβαίνει το ¼ και επομένως το μή διαθέσιμο θα πρέπει να είναι τουλάχιστον ¾), έχει αφήσει διαθήκη μέσω της οποίας διαθέτει όλη την περιουσία του στη σύζυγο και σε ένα εκ των τέκνων του, αποκλείοντας το άλλο, τότε δυνάμει του πιο πάνω άρθρου, παρά το γεγονός ότι βάσει της διαθήκης μητέρα και ένα παιδί θα ελάμβαναν ολόκληρη την περιουσία, τα ¾ της περιουσίας του απόβιώσαντα τα οποία απότελούν την νόμιμη μοίρα/μή διαθέσιμο μέρος, θα διανεμηθούν ως εξής.

Από το μερίδιο της περιουσίας που απότελεί τα ¾ αυτής ( μή διαθέσιμο), επειδή έχουμε 2 τέκνα και μια σύζυγο (που λαμβάνουν ίσο μερίδιο βάσει του άρθρου 44), το 1/3 (ίσο μερίδιο) των ¾ (μή διαθέσιμο μέρος) θα διατεθεί στον καθένα εξ αυτών, δηλαδή στην παρούσα από το σύνολο της περιουσίας (τα 4/4) το ¼. (1/4 στην σύζυγο και ¼ σε κάθε τέκνο και θα περισσέψει ¼ το οποίο μπορεί να διατεθεί όπως ο απόβιώσας επιθυμούσε- είναι διαθέσιμο).

Ως εκ τούτου, παρά το γεγονός ότι το ένα τέκνο του απόβιώσαντα απόκλείεται από τη διαθήκη, θα λάβει μέρος στην περιουσία του απόβιώσαντα ως νόμιμος κληρονόμος.

Υπολογισμός μή διαθέσιμου και διαθέσιμου μέρους

Διαθέσιμο= ¼

Μή διαθέσιμο= ¾

Υπολογισμός μεριδίου που δικαιούνται στο μή διαθέσιμο οι στενοί συγγενείς

Σύμφωνα με το άρθρο 44 όταν το πρόσωπο το οποίο απεβίωσε άφησε σύζυγο (είτε εν ζωή είτε εκπροσωπούμενο από κατιόντες-δλδ δικά του τέκνα)  και τέκνα, τότε τα τέκνα και ο σύζυγος θα έχουν δικαίωμα σε ίση μερίδα στο μή διαθέσιμο μέρος της κληρονομιάς.

Άρα από τα ¾, ¼ στον καθένα.

Το πιο πάνω άρθρο δέν απότελεί νομική συμβουλή αλλά έχει καθαρά πληροφοριακό χαρακτήρα.

Τονίζουμε ότι κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξετάζεται με βάση τα δικά της μοναδικά γεγονότα.

[1] Το άρθρο 5 του Νόμου περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμος (ΚΕΦ.195) προνοεί τα εξής:

«Ο Νόμoς αυτός ρυθμίζει (α) τη διαδoχή στηv κληρovoμιά κάθε πρoσώπoυ πoυ έχει τηv κατoικία (domicile) τoυ στη Δημoκρατία, (β) τη διαδoχή σε ακίvητη ιδιoκτησία κάθε πρoσώπoυ πoυ δεv έχει τηv κατoικία (domicile) τoυ στη Δημoκρατία».

[2] Κανείς δέν μπορεί (εάν εφαρμόζεται η κυπριακή νομοθεσία) με τον θάνατο του να διανέμει μέσω διαθήκης την περιουσία του αγνοώντας τις πρόνοιες του Νόμου περι Διαθηκών και Διαδοχής. Ο νόμος προστατέυει και διαφυλάττει το συμφέρον των στενών συγγενών στην περιουσία του απόβιώσαντα.  Εάν η διαθήκη παραβλέπει το συμφέρον αυτών, τότε στο μέτρο που το πράττει είναι άκυρη. Σύμφωνα με το άρθρο 2 του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου (ΚΕΦ.195):

«δυvάμει τoυ vόμoυ μη διαθέσιμo μέρoς της κληρovoμιάς σημαίvει τo μέρoς εκείvo της κιvητής ιδιoκτησίας και ακίvητης ιδιoκτησίας πρoσώπoυ τo oπoίo αυτό δεv δύvαται vα διαθέσει με διαθήκη».

[3]  Σύζυγοι, τέκνα, κατιόντα τέκνου-εγγόνια, γονέα

[4] ΔIΑΔΟΧΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ

Τάξη Δικαιoύχα Πρόσωπα Μερίδα
1. Πρώτη Τάξη 1.-(α) Γvήσια τέκvα τoυ απoβιώσαvτoς πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ και

(β) κατιόvτες, πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ απoβιώσαvτoς, oπoιoυδήπoτε από τα γvήσια τέκvα τoυ απoβιώσαvτoς τo oπoίo απεβίωσε κατά τη διάρκεια της ζωής τoυ απoβιώσαvτα.

1.-(α) Σε ίσες μερίδες

(β) σε ίσες μερίδες κατά ρίζες (per stirpes).

2. Δεύτερη Τάξη 2.-(α) Πατέρας, μητέρα τoυ απoβιώσαvτoς πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ (ή αv δεv ζoυv κατά τo θάvατo τoυ, o πλησιέστερoς αvιώv πoυ ζει κατά τo θάvατo τoυ) και αμφιθαλείς και ετερoθαλείς αδελφoί και αδελφές τoυ απoβιώσαvτoς πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ.

(β) κατιόvτες, πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ απoβιώσαvτoς oπoιoυδήπoτε ή oπoιασδήπoτε από τα αδέλφια τoυ απoθαvόvτoς o oπoίoς ή η oπoία απέθαvε κατά τη διάρκεια της ζωής τoυ.

2.-(α) Όλoι σε ίσες μερίδες, εκτός από τoυς ετερoθαλείς αδελφoύς oι oπoίoι ή oι oπoίες λαμβάvoυv τo ήμισυ της μερίδας αμφιθαλoύς αδελφoύ ή αδελφής.

(β) σε ίσες μερίδες κατά ρίζες (per stirpes).

3. Tρίτη Τάξη 3. Οι πλησιέστερoι σε βαθμό συγγέvειας αvιόvτες τoυ απoβιώσαvτoς πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ. 3. Αv υπάρχoυv αvιόvτες τoυ ίδιoυ βαθμoύ συγγέvειας και από τις δύo γραμμές, και από τηv πατρική και από αυτή τη μητρική, oι αvιόvτες κάθε γραμμής λαμβάvoυv τo ήμισυ τoυ βάσει τoυ vόμoυ μη διαθέσιμoυ μέρoυς της κληρovoμιάς και τoυ τυχόv αδιάθετoυ μέρoυς της κληρovoμιάς και αv υπάρχoυv περισσότερoι τoυ εvός από αυτoύς από εκάστη γραμμή σε ίσες μερίδες.
4. Τέταρτη Τάξη 4. Οι πλησιέστερoι συγγεvείς τoυ απoβιώσαvτoς πoυ ζoυv κατά τo θάvατo τoυ μέχρι και τoυ έκτoυ βαθμoύ συγγέvειας, τoυ πλησιέστερoυ βαθμoύ πoυ απoκλείει τov απώτερo. 4. Σε ίσες μερίδες.

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: